Το καλάθι σας είναι άδειο!
Τους οδήγησαν όλους στην παραλία. Εκεί φέρανε και τα κασόνια με τις αγριόγατες που μάζεψαν στο βουνό. Έβαλαν τον καθένα σ’ ένα σακί και ρίξανε μέσα του και μια γάτα. Δέσανε σφιχτά το σακί με χοντρό σκοινί κι άρχισαν να χτυπούν τη γάτα. Ύστερα βούτηξαν το σακί στη θάλασσα. Το τράβηξαν. Το βουτούσαν και το ξανατραβούσαν πολλές φορές.
«Το βιβλίο αυτό του Φραγκιά πέρα από τ’ άλλα αποτελεί και το χαρακτηριστικότερο ίσως δείγμα της ηθικής εγρήγορσης απέναντι στον εφιάλτη της σύγχρονης ζωής, εγρήγορσης που συνιστά τίτλο τιμής για την τέχνη τόσων και τόσων μεταπολεμικών πεζογράφων μας». Αλέξανδρος Κοτζιάς
«Τον Ανδρέα Φραγκιά θα τον διαβάζουμε και θα τον ξαναδιαβάζουμε – επειδή και είχε να πει και είχε τρόπο να τα πει, ένα «μάγο ύφος» […] επειδή όσα έθιξε στα κείμενά του και η λογοτεχνική μέθοδος με την οποία τα ανέδειξε εξακολουθούν να προηγούνται σε πολλά της πεζογραφίας η οποία τον ακολούθησε, κυρίως δε εκείνης που καταπιάστηκε με θέματα ίδια με τα δικά του». Παντελής Μπουκάλας
ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΓΡΑΨΑΝ:
Βιβλία για τις γιορτές (7) 12 κείμενα για τη σκέψη και την κοινωνία
Μια περιδιάβαση σε βιβλία λογοτεχνικού ρεαλισμού, δοκίμια για την κοινωνία, την πολιτική, τις ιδέες.
Το εμβληματικό ως προς την αξία των υποδηλώσεών του μυθιστόρημα του Ανδρέα Φραγκιά, που πρωτοεκδόθηκε το 1972, στο οποίο με αφορμή τη δική του εμπειρία από την εξορία στη Μακρόνησο, την οποία δεν αναφέρει, γράφει για το νησί της φρικιαστικής χαράδρας, για τη «Μακρόνησο της Μακρόνησος» ή την «Κόλαση του κολασττηρίου», τη Σ.Φ.Α., χωρίς πουθενά τις κατονομάζει, αλλά και για τη βία ως συνθήκη πραγμάτωσης κάθε ολοκληρωτισμού. Η παρούσα πολύ καλή έκδοση των εκδόσεων «Ποταμός», περιλαμβάνουσα και ένα πολύ ενδιαφέρον επίμετρο, μας ξαναθυμίζει τη γραφή που δεν εστιάζεται σε κεντρικό πρόσωπο, αλλά συνθέτει κομμάτια από το λόγο και τη φωνή πολλών ανθρώπων, των οποίων η φωνή μπορεί πάντα να πνιγεί και οι ίδιοι να συνθλιβούν στη μέγγενη μιας αυταρχική εξουσίας. Ο τρόπος με τον οποίο γράφει ο Ανδρέας Φραγκιάς κάνει το μυθιστόρημά του να εκτείνεται πέραν των ορίων συγκεκριμένης ιστορικής συγκυρίας, χωρίς όμως και να την αφήνει οριστικά πίσω του: την φέρει, όχι ως αποσκευή, αλλά ως δυνητικώς ενεργό κατάσταση – και σήμερα και για το όποιο απευκταίο, αλλά και επίφοβο πιθανό μέλλον – για κάθε κοινωνία που υποτιμά την αξία της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Στέφανος Δημητρίου, oanagnostis, 17.12.2025
Αλληγορία του ολοκληρωτισμού
Ο Λοιμός του Αντρέα Φραγκιά (1921-2002) πρωτοεκδόθηκε το 1972 από τον ίδιο, χωρίς όνομα εκδοτικού οίκου. Η δεύτερη έκδοση και όλες οι υπόλοιπες έγιναν από τις εκδόσεις Κέδρος. Σύμφωνα με μαρτυρία της κόρης του Άννας Φραγκιά, κατά τη συζήτηση του βιβλίου στη Λέσχη Ανάγνωσης της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος (20. 10. 2025, με εισηγητή τον Στρατή Μπουρνάζο), ο Φραγκιάς το εξέδωσε μόνος του, γιατί δεν ήθελε να δημιουργήσει προβλήματα στη Νανά Καλλιανέση (1915-1988) του Κέδρου. Διάβασα το μυθιστόρημα σε εκείνη την πρώτη έκδοση και συγκλονίστηκα. Όπως όλοι οι νεαροί αριστεροί της εποχής το διάβασα και εγώ ως ένα μυθιστόρημα για το κολαστήριο της Μακρονήσου -και ας μην υπήρχε η λέξη στο κείμενο- και έμμεσα για τους νέους τόπους εξορίας στα ξερονήσια που είχε ανοίξει η χούντα. Κάτι μισοξέραμε για τη Μακρόνησο και στο βιβλίο υπήρχαν ορισμένα ίχνη που μας παρέπεμπαν εκεί. Δεν το ξαναδιάβασα έκτοτε. Φέτος (2025) το βιβλίο επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Ποταμός, με εξαιρετικό Επίμετρο του φιλολόγου και συγγραφέα Δημήτρη Χριστόπουλου, όπου αναλύει διεξοδικά τη λογοτεχνική στρατηγική και αξία του Λοιμού.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Σταύρος Ζουμπουλάκης, Η Καθημερινή, 7.12.2025
Ο χρονοάντοχος «Λοιμός» του Αντρέα Φραγκιά
Υπάρχουν λογοτεχνήματα που δεν γερνάνε ποτέ. Χρονοάντοχα, κρατάνε τους χυμούς τους άθικτους και περιμένουν τους αναγνώστες των κατοπινών γενεών, για να τους προσφέρουν την εικονοκλαστική οπτική τους, τη γλωσσική στρατηγική, την ηθική που υπεράσπισε η εγρήγορη καλλιτεχνική συνείδηση που τα έγραψε.
Δεν μιλάω μόνο για τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας ή τις αρχαίες τραγωδίες αλλά και για νεοελληνικά δημιουργήματα που μίλησαν καθαρά και ξάστερα στον καιρό τους και απέσπασαν δίκαια «τον έπαινο του δήμου και των σοφιστών». Τις επόμενες δεκαετίες όμως έμειναν ουσιαστικά εκτός αγοράς, για ποικίλους λόγους, και φάνηκε σαν να σώπασαν για το ευρύ κοινό. Ερχεται ωστόσο, αργά ή γρήγορα, η στιγμή της αναψηλάφησης και της ανάκτησής τους.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Παντελής Μπουκάλας, kathimerini, 11.05.2025
Λοιμός: Ο Αντρέας Φραγκιάς έγραψε ένα βιβλίο δέος
Τα λόγια ήταν χώματα, η σιωπή ουρανός και με τον αυτοκράτορα σκουλήκι ψάρευε θαλασσινούς στίχους. Δεν είχε όνομα. Τι να το κάνει; Λιπόσαρκος, μα ανθεκτικός. Ο ήλιος του έδινε ζωή και τις πληγές στο σώμα του. Και αυτός πονούσε, μα δεν λύγιζε. Τα υγρά λόγια σκόρπιζε στο κορμί και στη συνείδησή του και δροσιζόταν. Έτσι περνούσαν οι μέρες και έτσι μαλάκωναν οι πέτρες. Παρελθόν και μέλλον δεν υπήρχαν. Το παρόν είχε μείνει και «περπατούσε» από τη μία άκρη του νησιού στην άλλη. Πίσω-μπρος, πίσω-μπρος. Ο τόπος οριοθετημένος, μα και ασύνορος την ίδια στιγμή. Η λογική είτε στεκόταν ακίνητη είτε σαν σαύρα κρυβόταν κάτω από τους βράχους. Κι αυτός ψάρευε με δόλωμα τον εαυτό του και το παράλογο που αφθονούσε σε αυτόν τον ξερό χώρο. Γυμνός δεν ήταν, κάτι χακί κουρέλια είχαν κολλήσει στο δέρμα του. Και να ήθελε να τα πετάξει, δεν μπορούσε. Στο μυαλό του έπαιζε πάντα η φράση «τούτη η θητεία δεν σταματάει πουθενά». Στρατιώτης; Όχι, προς Θεού! Πολίτης, κάποτε, που έχασε την ιδιότητα του ανθρώπου, αυτό ήταν. Ψάρευε στίχους, έσπαγε πέτρες και τάιζε μύγες. Για κρεβάτι είχε στρωμένο τάφο και για περπατησιά τη φωνή-μαστίγιο και τη σαδιστική τάση για ζωή. Και κάποτε οι στίχοι, τα λόγια, μπήκαν στη σειρά και έφτιαξαν την ιστορία αυτών που υπήρξαν.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Αλέξανδρος Στεργιόπουλος, www.reader.gr, 22.8.25 15:30
«Μια άτμητη ατέλειωτη νύχτα»
Καθόλου τυχαία, ο Λοιμός γράφεται την ίδια εποχή που ο Πρίμο Λέβι -χωρίς να κατηγορηθεί για σχετικοποίηση ή εργαλειοποίηση-, γεμάτος αγωνία για την παγίωση της μνήμης, θύμιζε τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Ελλάδα και στη Σοβιετική Ενωση, τους τυφλούς βομβαρδισμούς στο Βιετνάμ και τα βασανιστήρια στις χώρες της Λατινικής Αμερικής που οι κυβερνήσεις τους στηρίζονταν από τις ΗΠΑ, επιμένοντας «ότι κάθε εποχή έχει τον δικό της φασισμό». Και πάλι, τα λόγια του Κοτζιά, ο οποίος μίλησε για «σπουδή μιας θεμελιακής κατάστασης των καιρών μας, της οργανωμένης απανθρωπιάς του στρατοπέδου συγκεντρώσεως» ηχούν, στη σημερινή συγκυρία -όπου το τείχος και το συρματόπλεγμα επιστρέφουν-, κάτι παραπάνω από επίκαιρα.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Αριστοτέλης Σαΐνης, efsyn, 16.8.25
«Λοιμός» του Αντρέα Φραγκιά – Γιατί να τον διαβάσει ο αναγνώστης του 21ου αιώνα;
Το ερώτημα του τίτλου δεν είναι πυροτέχνημα. Όταν ένα βιβλίο που κυκλοφορεί σε παλιότερη εποχή, επανεκδίδεται πενήντα, εβδομήντα ή εκατό χρόνια μετά, όλοι αναρωτιόμαστε αν είναι συμβατό με το σήμερα και αν, πέρα από την αξία του μέσα στην Ιστορία της λογοτεχνίας (μας), έχει και μια διαχρονική επικαιρότητα, μια επίμονη κλασικότητα.
Ο Λοιμός εκδίδεται το 1972, εν μέσω Δικτατορίας, καταφέρνοντας μάλιστα να περάσει τους μηχανισμούς της λογοκρισίας. Παρόλο που δεν δηλώνει τοπωνύμια, ονόματα και ιστορικά γεγονότα, φωνάζει μέσα στην αλληγορία του ότι αναφέρεται στις συνθήκες ζωής σε ένα στρατόπεδο και μάλιστα –αν το προσδιορίσει κανείς με βάση τη βιογραφία του Αντρέα Φραγκιά– στη Μακρόνησο. Το τοπίο, ο εγκλεισμός, οι δεσμώτες, οι ποινές, οι σκληρές συνθήκες εργασίας, η στρατοκρατική νοοτροπία και ιεραρχία, τα βασανιστήρια, οι απρόοπτοι θάνατοι, η αναμορφωτική διάθεση, ώστε να ανανήψουν οι κρατούμενοι κ.λπ., χαρακτηριστικά της λογοτεχνίας του στρατοπέδου, ορθώνουν ένα ξεκάθαρο πλαίσιο αναφοράς.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Γιώργος Ν. Περαντωνάκης, bookpress.gr, 10.7.2025
Πιο αληθινά από την Ιστορία
Καφκικός εφιάλτης στη Μακρόνησο
Ο Λοιμός (1972) είναι το τρίτο μυθιστόρημα του Φραγκιά, έργο με το οποίο απομακρύνεται από (ή διευρύνει) τις συμβάσεις του κοινωνικού ρεαλισμού. Σε μια κατεξοχήν αλληγορική αφήγηση, με στοιχεία παραλόγου και φανταστικού, στο μυθιστόρημα παρουσιάζεται ο εφιαλτικός κόσμος του στρατοπέδου συγκέντρωσης, της πιο οριακής ίσως ιστορικής εμπειρίας του 20ού αιώνα. Το «εθνικό αναμορφωτήριο» της Μακρονήσου, στο οποίο υπηρέτησε τη θητεία του ο συγγραφέας, δεν κατονομάζεται για να αναδειχθεί στην καθολική του διάσταση ως διαχρονικό σύμβολο καταπίεσης. Ο Φραγκιάς, χωρίς να διαγράφει χαρακτήρες (ανώνυμοι ήρωες), με απουσία χωροχρονικών αναφορών και σχεδόν χωρίς πλοκή, περιγράφει σε εφιαλτικά επεισόδια τη στρατοπεδική συνθήκη του ευτελισμού της ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας με την ολοκληρωτική κατίσχυση της απανθρωπίας. Οι σκηνές με το κυνήγι των μυγών και το κουβαλήματος πετρών όπως και η λειτουργία του μεγαφώνου στοιχειώνουν τη συλλογική μνήμη. Όπως στην Πολιορκία, έτσι και εδώ η γλώσσα, ενσωματώνοντας διαφορετικά είδη λόγου και ιδίως την κοινωνιόλεκτο της εξουσίας, πρωταγωνιστεί σχηματίζοντας εντέλει μια σκοτεινή αλληγορία του ολοκληρωτισμού. Ο συγγραφέας, για να αποδώσει το πραγματικό, καταφεύγει στο φανταστικό και κατορθώνει με καφκικό τρόπο να περιγράψει τον καταπιεστικό πειθαρχικό μηχανισμό και τη βιοπολιτική εξουσία, την «κόλαση της επιστημονικά οργανωμένης απανθρωπίας» (Κοτζιάς) όπου οι άνθρωποι έχουν γίνει πειραματόζωα-απορρίμματα.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Κώστας Καραβίδας, epohi.gr, 6.7.2025
Ο προσωρινός παντοτινός άνθρωπος
Ο Λοιμός, που επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ποταμός με εξαιρετικό επίμετρο/μελέτη του συγγραφέα Δημήτρη Χριστόπουλου, είναι το τρίτο κατά σειρά έργο του Αντρέα Φραγκιά μετά τα μυθιστορήματα Άνθρωποι και σπίτια (1955) και Η Καγκελόπορτα (1962) και πριν το εμβληματικό δίτομο Το πλήθος (1985- 1986). Ο Λοιμός κυκλοφόρησε τελικά το 1972 μετά από πολλές περιπέτειες που ανέβαλαν διαρκώς την έκδοσή του και, αρχικά, δεν αναφέρεται εκδότης εφόσον ο καθένας που εμπλεκόταν στην έκδοση θα μπορούσε να διωχθεί λόγω του περιεχομένου του βιβλίου, αφού αυτό εκδόθηκε κατά τη διάρκεια της χούντας, και μόνο στις επανεκδόσεις αναγράφεται το όνομα του «Κέδρου». Το 1976 κυκλοφόρησε η ταινία του Παντελή Βούλγαρη Happy day που βασίζεται σε επιμέρους επεισόδια και, κυρίως, στην ατμόσφαιρα του Λοιμού.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Ευγενία Μπογιάνου, frear.gr, 19.6.2025
Η αλληγορία του “Λοιμού” για το παρόν και το μέλλον
Η συλλογική μνήμη και η πολιτική ιστορία τροφοδοτούν, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, και τα τέσσερα μυθιστορήματα του Αντρέα Φραγκιά: από το Άνθρωποι και σπίτια (1955) και την Καγκελόπορτα (1962) ως τον Λοιμό (1972) και το Πλήθος (1985 και 1986), ο συγγραφέας δεν παύει να επανέρχεται στα τραυματικά βιώματα της Κατοχής, του Εμφυλίου και της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, για να υποδείξει τα βαθιά χαραγμένα ίχνη τους σ’ ένα ούτως ή άλλως στρεβλό και εν πολλοίς ακρωτηριασμένο κοινωνικό σώμα. Θα αποτελούσε, ωστόσο, αβλεψία πρώτου μεγέθους να περιορίσουμε το έργο του στον ιστορικό του ορίζοντα, εκλαμβάνοντας στην κυριολεξία τις πραγματολογικές αναφορές του και μεταφράζοντας στενά και μονόδρομα τους πολιτικούς υπαινιγμούς του.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου, oanagnostis, 15.6.2025
10 νέα βιβλία ελληνικής πεζογραφίας για τον Ιούνιο
Το OneMan σταχυολογεί την τρέχουσα εκδοτική παραγωγή και προτείνει από ολόφρεσκα μυθιστορήματα και διηγήματα μέχρι αριστουργήματα που επανεκδίδονται μετά από δεκαετίες.
Αντρέας Φραγκιάς – Λοιμός [Ποταμός]
Ένα συνταρακτικό μυθιστόρημα για το αναμορφωτήριο-κολαστήριο της Μακρονήσου, όπου, εκτός από τους ηττημένους του Εμφυλίου, στέλνονταν και αριστεροί φαντάροι για να εκτίσουν τη θητεία τους και να τιμωρηθούν. Στο βιβλίο όμως δεν υπάρχει αναφορά στις ιδεολογίες των βασανιζόμενων και των βασανιστών, ούτε καν στα ονόματά τους. Κάτι που εντείνει την υπερβατική εμπειρία της ανάγνωσης αυτής της αξεπέραστης δυστοπικής αλληγορίας.
Μια εμπειρία που επιτέλους, με την επανακυκλοφορία -με επίμετρο του Δημήτρη Χριστόπουλου- μετά από δεκαετίες ενός από από τα πλέον εμβληματικά βιβλία της μεταπολεμικής πεζογραφίας, είναι εφικτή, αν όχι επιβεβλημένη, και από τις νεότερες γενιές.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
ΘΕΟΔΟΣΗΣ ΜΙΧΟΣ, www.oneman.gr, 14.6.2025
5 βιβλία για τον Ιούνιο: Αναγνώσεις με φως και βάθος
Καθώς το καλοκαίρι ξεδιπλώνεται με τον αργό του ρυθμό και τα απογεύματα αποκτούν γαλήνη και διάρκεια, το βιβλίο γίνεται ξανά ο πιο σταθερός μας σύντροφος. Ο Ιούνιος προσφέρει τον ιδανικό χρόνο για στοχαστικές αναγνώσεις, μικρές αποδράσεις στοχασμού, ιστορίας και φαντασίας. Επιλέξαμε πέντε τίτλους –καθένας από διαφορετικό εκδοτικό οίκο– που συνομιλούν με το παρελθόν, το παρόν και την ανθρώπινη καρδιά. Από τη μυθοπλασία της προσφυγιάς και τις σιωπές της εξορίας, έως τα αινίγματα της μνήμης και τις αφανείς γωνιές της Ιστορίας, οι σελίδες τους ανοίγουν διάπλατα για τον αναγνώστη που αναζητά κάτι περισσότερο από ένα ευχάριστο ανάγνωσμα: ένα ίχνος, μια σκέψη, έναν άλλο τρόπο να δει τον κόσμο.
«Λοιμός» – Ανδρέας Φραγκιάς
Η επανέκδοση ενός από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, «Λοιμός» του Ανδρέα Φραγκιά, προσφέρει μια αλληγορική αφήγηση για την εμπειρία της εξορίας και της καταπίεσης. Μέσα από μια εφιαλτική και διαχρονική αφήγηση, ο Φραγκιάς εξερευνά τη σχέση εξουσίας και βίας, θέτοντας ερωτήματα για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την αντίσταση σε καταπιεστικά καθεστώτα.
Δείτε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Πέτρος Κατσάκος, rosa.gr, 3.6.2025
Τι διαβάζουμε τώρα; Πέντε επανεκδόσεις σημαντικών βιβλίων της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας
Ο Λοιμός κυκλοφόρησε από τον Ανδρέα Φραγκιά εν μέσω δικτατορίας χωρίς να αναφέρεται πουθενά ο εκδότης στο εξώφυλλο. Μάλιστα, κατάφερε να ξεφύγει από τη λογοκρισία της επταετίας χάρη σε μια ευμενή κριτική που είχε δημοσιεύσει στη Βραδυνή ο Αλέξανδρος Κοτζιάς.
Μπορεί το μυθιστόρημα να παραπέμπει ευθέως στη Μακρόνησο, εντούτοις μπορεί να διαβαστεί ως αλληγορία και σαφώς ως δυστοπία. Οι βασανιστές και οι βασανισμένοι δεν έχουν ονόματα, αλλά παρωνύμια. Οι κρατούμενοι πληρώνουν για το συσσίτιό τους με σκοτωμένες μύγες, ενώ αναγκάζονται να συμβιώνουν με πεινασμένα ποντίκια.
Ο τίτλος δεν μπορεί παρά να παραπέμπει στην Πανούκλα του Καμί και για έναν λόγο παραπάνω: η εξουσία στον Λοιμό δεν κατονομάζεται, αλλά περιγράφεται ως μια αναλλοίωτη δεσμευτική συνθήκη (μέσα στο χρόνο) κατά του ατόμου. Η επανέκδοση αυτού του μυθιστορήματος είναι άκρως σημαντική, ειδικά για τους νεότερους αναγνώστες που δεν έχουν ζήσει αντίστοιχες καταστάσεις.
Δείτε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Διονύσης Μαρίνος, bookpress, 28.5.2025
Προτάσεις από το Βιβλιοβούλιο:
"Ο Λοιμός είναι άχρονος και διαχρονικός. Και η σημασία του τώρα που ένας νέος ολοκληρωτισμός ανατέλλει είναι μεγάλη. Για τον τρόπο που γράφει για την οργανωμένη απανθρωπιά και για το πώς τα θύματα γίνονται οι χειρότεροι δήμιοι". Λίγα από από τα λόγια που επεφύλαξε η Σταυρούλα Παπασπύρου, στο πιο πρόσφατο Βιβλιοβούλιο για τη νέα έκδοση του Λοιμού του Αντρέα Φραγκιά από τον Ποταμό.
Δείτε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Stavroula Papaspirou, 19.5.2025
Ο χρονοάντοχος «Λοιμός» του Αντρέα Φραγκιά
Υπάρχουν λογοτεχνήματα που δεν γερνάνε ποτέ. Χρονοάντοχα, κρατάνε τους χυμούς τους άθικτους και περιμένουν τους αναγνώστες των κατοπινών γενεών, για να τους προσφέρουν την εικονοκλαστική οπτική τους, τη γλωσσική στρατηγική, την ηθική που υπεράσπισε η εγρήγορη καλλιτεχνική συνείδηση που τα έγραψε.
Δεν μιλάω μόνο για τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας ή τις αρχαίες τραγωδίες αλλά και για νεοελληνικά δημιουργήματα που μίλησαν καθαρά και ξάστερα στον καιρό τους και απέσπασαν δίκαια «τον έπαινο του δήμου και των σοφιστών». Τις επόμενες δεκαετίες όμως έμειναν ουσιαστικά εκτός αγοράς, για ποικίλους λόγους, και φάνηκε σαν να σώπασαν για το ευρύ κοινό. Ερχεται ωστόσο, αργά ή γρήγορα, η στιγμή της αναψηλάφησης και της ανάκτησής τους.
Στην κατηγορία των πεζογραφημάτων που δεν θα παλιώσουν ποτέ ανήκουν οπωσδήποτε τα έργα του Aντρέα Φραγκιά. Στις 8.1.2002, δύο μέρες μετά τον θάνατό του, είχα δοκιμάσει να συντάξω μια σύντομη βιοεργογραφία του στην «Κ», όπου εργάστηκε επί δεκαετίες. Αντλώ λίγες φράσεις:
«Στα τριάντα χρόνια της δημόσιας λογοτεχνικής του γραφής (αφού η πολύχρονη δημοσιογραφική εργασία του υπήρξε κατά κύριο λόγο ανυπόγραφη), στον μισόν αιώνα που διέρρευσε από την πρώτη του εμφάνιση, ο Aντρέας Φραγκιάς τύπωσε τέσσερα μυθιστορήματα όλα κι όλα (κρατώντας στο συρτάρι όσα κείμενά του έκρινε πως δεν είχαν ολοκληρωθεί): το “Aνθρωποι και σπίτια” το 1955 (οι άνθρωποι σε μια λαϊκή συνοικία της Aθήνας, έναν χρόνο έπειτα από μιαν απελευθέρωση που η κυριολεξία της δεν ίσχυσε για όλους, με τα “καμένα σπίτια” και κυρίως την καμένη μνήμη)· την “Kαγκελόπορτα” το 1962 (δίκαιη και μεστή ιστόρηση του μετεμφυλιακού δράματος και των ριζικών κοινωνικών μεταλλαγών στο άστυ)· τον “Λοιμό” το 1972 (βασανιστές και βασανιζόμενοι σε ένα εφιαλτικό στρατόπεδο συγκέντρωσης και “αναμόρφωσης”, με πιθανό πρότυπο τη Mακρόνησο, όπου ο συγγραφέας υπηρέτησε τη θητεία του ως κρατούμενος στα χρόνια 1950-1952, πληρώνοντας για τα φρονήματά του και την αντιστασιακή του δράση, όπως τρία χρόνια πριν είχε πληρώσει εκτοπιζόμενος στην Iκαρία)· και το δίτομο “Πλήθος” το 1985-1986, που τίμησε τις υψηλές επιδιώξεις του, γραμμένο με τον Oργουελ κατά νουν αλλά και τον Kάφκα, το παράδειγμα του οποίου είχε επενεργήσει και στον “Λοιμό”».
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Παντελής Μπουκάλας, kathimerini, 11.5.2025
Ήταν το καλοκαίρι του 2017, όταν ύστερα από την ευγενική πρόσκληση του Μισέλ Φάις, έγραψα κι εγώ ένα "γράμμα" σε έναν λογοτεχνικό ήρωα, για τον Βιβλιοστάτη της Εφημερίδας των Συντακτών.
Δεν υπήρχε περίπτωση να συνομιλήσω με κάποιο άλλο πρόσωπο δίχως πρόσωπο από τον "Εκπληκτικό Άνθρωπο", το "τυχερό ανθρωπάκι" στον "Λοιμό" του Αντρέα Φραγκιά, που το πρωτοσυνάντησα στα δεκαπέντε μου κι έκτοτε με συντροφεύει.
Αυτό το κειμενάκι θυμήθηκα σήμερα, μια μέρα προτού συναντηθούμε με αυτό το εμβληματικό έργο της μεταπολεμικής μας πεζογραφίας, που άρτια ξανατυπωμένο από τις Εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ, μας καλεί να αναστοχαστούμε το πώς και το γιατί της πεζογραφικής παραγωγής μας.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Δημήτρης Χριστόπουλος
Αύριο, 5-5-2025, στις 6.30μ.μ., στο αμφιθέατρο της Ενωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών, θα συζητηθεί ένα μυθιστόρημα του 1972 που είναι ανατριχιαστικά επίκαιρο. Όταν πρωτοεκδόθηκε, τότε, από τον «Κέδρο», περιγράφηκε σαν αποτύπωση ενός επιστημονικά προμελετημένου σχεδίου ηθικού σφαγιασμού. Έτσι, ή και έτσι, μπορεί να διαβαστεί νομίζω, και στο κοινωνικο-πολιτικό σήμερα. Σαν να συλλαμβάνει το απειλητικό κλίμα που βαραίνει πάνω από τα κεφάλια μας, όλο και πιο άτεγκτο, και πιο ευφάνταστο στην υπονόμευση, καταστολή και διαστροφή κάθε κατακτημένης από τις δημοκρατίες, ελευθερίας.
Είναι ο «Λοιμός» του Αντρέα Φραγκιά (1921-2002), του πιο σεμνού από τους μεγάλους της νεοελληνικής λογοτεχνίας, που κυκλοφορεί σε καινούργια έκδοση από τον «Ποταμό» με πλούσιο Επίμετρο του εκπαιδευτικού και πεζογράφου Δημήτρη Χριστόπουλου. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που αντλεί την έμπνευσή του από το κολαστήριο της Μακρονήσου αλλά μιλά για μια πολύ ευρύτερη κοινωνική συνθήκη. Αναφέρεται σε ό,τι ορίζει την οργανωμένη απανθρωπιά (έτσι το έθετε ο Α. Αργυρίου) απέναντι σε μονάδες ή σύνολα: στον συστηματικό τρόμο, στον καταναγκαστικό μόχθο, στον απύθμενο εξευτελισμό τους, στον ηθικό και ψυχικό φρονηματισμό τους, στην εξόντωση και τη συντριβή της προσωπικότητάς τους, έτσι που δεν έχουν πια όνομα. Στο βιβλίο μάς στοιχειώνουν ο «περιδεής», ο «κάτωχρος», ο «εκκρεμής», αυτοί «που δεν χάρηκαν επαρκώς», οι «κίβδηλοι ζητωκραυγαστές» και τόσοι άλλοι. Στη ζωή μας μπορεί να είναι η διπλανή μας 12χρονη, αλλά και όσοι συλλαμβάνονται στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού, ή πριν μερικά χρόνια οι έγκλειστοι στην Αμυγδαλέζα κ.ο.κ.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Μικέλα Χαρτουλάρη
Ο Κάφκα στη Μακρόνησο
Επανέκδοση του «Λοιμού» του Αντρέα Φραγκιά, ενός μυθιστορήματος για την ανθρώπινη κτηνωδία
Αυτή την εβδομάδα οι εκδόσεις Ποταμός επανακυκλοφορούν ένα κλασικό σύγχρονο ελληνικό μυθιστόρημα: ο «Λοιμός» του Αντρέα Φραγκιά (1921-2002). Ενα από τα καταστατικά νεοελληνικά αφηγήματα πάνω στον τρόμο και την αθλιότητα της μετεμφυλιακής Ελλάδας, όπως αυτή αποκρυσταλλώθηκε μέσα από το ελεεινό «πείραμα» της Μακρονήσου. Ο «Λοιμός», ωστόσο, είναι γραμμένος με τόση σοφία που υπερβαίνει κατά πολύ το ιστορικό του πλαίσιο και, στην ουσία, θίγει με τρόπο απαράμιλλο την ανθρώπινη ικανότητα για κτηνωδία αλλά και την ανθρώπινη αντοχή και αξιοπρέπεια.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Ηλίας Μαγκλίνης, kathimerini, 16.4.2025
