Το καλάθι σας είναι άδειο!
Η Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στα δύσκολα χρόνια 1967-1975: Τότε που άλλαξαν όλα.
Φάροι & φαρίσκοι / 21
Για πρώτη φορά παρουσιάζεται η ιστορία της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών κατά τα κρίσιμα χρόνια της Απριλιανής Δικτατορίας και της Μεταπολίτευσης: 1967-1975.
Αναλύονται κριτικά ο ιδιαίτερος θεσμικός και εκπαιδευτικός ρόλο της Σχολής, η δομή των σπουδών της, καθώς και τα αισθητικά πρότυπά της σε σχέση τόσο με τον κόσμο της τέχνης στην Ελλάδα, όσο και με τον τότε διεθνή ορίζοντα της σύγχρονης τέχνης. Αναδεικνύονται συνθετικά οι ιδεολογικές και τεχνοτροπικές αντιλήψεις των καθηγητών Σχολής και ο καθοριστικός ρόλος τους στη διαμόρφωση των καλλιτεχνικών αντιλήψεων των μαθητών τους. Παρουσιάζονται επίσης τα ιδιαίτερα κοινωνικά και μορφωτικά χαρακτηριστικά των σπουδαστών και σπουδαστριών αλλά και οι σχέσεις, οι νοοτροπίες, το ήθος και το έθος της αλληλεπίδρασής τους που συνιστούσαν εκείνη τη μοναδική δημιουργική ατμόσφαιρα της Σχολής ως ετεροτοπία απόκλισης.
Ανασυστήνεται αφενός η στάση των καθηγητών της Σχολής απέναντι στη Δικτατορία, αφετέρου η ροή των συμβάντων που οδήγησαν στην αφύπνιση του Συλλόγου των Σπουδαστών της το 1972 και στη μαζική συμμετοχή τους στην κλιμάκωση των φοιτητικών κινητοποιήσεων ενάντια στο καθεστώς, που κορυφώθηκαν με την Κατάληψη του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973.
Μέσα από τις αφηγήσεις τους αποκαλύπτεται πως στην απόφαση για την Κατάληψη είχε πρωτοστατήσει δυναμικά ομάδα σπουδαστών και σπουδαστριών της Σχολής, καθώς και ότι τόσο ο Ραδιοφωνικός Σταθμός, όσο και το Ιατρείο του Πολυτεχνείου οργανώθηκαν και λειτούργησαν αρχικά με δικές τους πρωτοβουλίες από τις πρώτες ώρες της Κατάληψης.
Περιγράφονται επίσης όσα διαδραματίστηκαν κατά τις τρεις ημέρες της εξέγερσης στο δωρικό περιστύλιο της Σχολής και τεκμηριώνονται οι διώξεις και φυλακίσεις σπουδαστών της κατά την περίοδο της Χούντας του Ιωαννίδη, καθώς και η «ανεξιχνίαστη» δολοφονία του Γιάννη Καΐλη.
Τέλος, παρουσιάζεται το πώς μέσα στην αλληλουχία των ραγδαίων γεγονότων της Μεταπολίτευσης το φοιτητικό κίνημα της Σχολής ήρθε σε ρήξη με τους καθηγητές της, η οποία οδήγησε στη ριζική αναδόμηση των σπουδών της.
ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΓΡΑΨΑΝ:
Ο Ευγένιος Ματθιόπουλος στον 984
Αθήνα το φελέκι σου
Ακούστε την εκπομπή εδώ
ΑΘΗΝΑ984, 25.7.2026
Ένα βιβλίο, μια ιστορία με τον Πέτρο Τατσόπουλο
Σήμερα, καλεσμένος ο Καθηγητής Ευγένιος Ματθιόπουλος, για το βιβλίο του “Κανείς πριν μπει στη μάχη δεν ξέρει ποιος είναι – Η Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στα δύσκολα χρόνια 1967-1975” (εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ).
Κάθε Σάββατο και Κυριακή, στις 5 το απόγευμα, ο Πέτρος Τατσόπουλος παρουσιάζει ένα συγγραφικό έργο, με έμφαση στην τρέχουσα εκδοτική παραγωγή, αλλά και παλαιότερες εκδόσεις.
Καλή Ακρόαση!
Ακούστε την εκπομπή εδώ
ertecho, 18.7.2026
Ευγένιος Δ. Ματθιόπουλος στην «Εφ.Συν.»: «Το φοιτητικό κίνημα στην ΑΣΚΤ δεν ήταν μια απρόσωπη μάζα»
Με αφορμή την πρόσφατη έκδοση της μελέτης του «Κανείς πριν μπει στη μάχη δεν ξέρει ποιος είναι - Η Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στα δύσκολα χρόνια 1967-75» (Ποταμός), ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και από τους πιο έγκυρους μελετητές της νεοελληνικής τέχνης μιλά για τους αφανείς φοιτητές της ΑΣΚΤ στο Πολυτεχνείο, τη μνήμη, τον ιστορικό αναθεωρητισμό και τις μάχες που διαμορφώνουν τους ανθρώπους, αλλά καμιά φορά και την ίδια την παιδεία.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Ναταλί Χατζηαντωνίου, efsyn, 13.7.2026
25 non-fiction προτάσεις πριν κλείσετε τις βαλίτσες σας (του Σπύρου Κακουριώτη)
Δεν είναι λίγοι οι συστηματικοί αναγνώστες που, αναχωρώντας για διακοπές, δεν φορτώνουν τις βαλίτσες τους με τις τελευταίες λογοτεχνικές εκδόσεις, αλλά επιλέγουν, ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους, μελέτες και δοκίμια που συνήθως τσουβαλιάζουμε κάτω από τον αγγλικό τίτλο non-fiction. Αρκετοί μάλιστα, επιλέγουν αυτή την εποχή του χρόνου προκειμένου να διαβάσουν έργα, συνήθως πολυσέλιδα, που δεν άπτονται της κύριας διανοητικής τους ενασχόλησης. Με αυτό κατά νου, παρουσιάζουμε μερικές τέτοιους είδους προτάσεις, με βιβλία τελευταίας εσοδείας – κάποιο(α) απ’ όλα θα χωρέσει στη βαλίτσα σας…
Ευγένιος Ματθιόπουλος, Κανείς πριν μπει στη μάχη δεν ξέρει ποιος είναι, Ποταμός
Ένα άγνωστο κεφάλαιο από την ιστορία του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος συνθέτει, με τρόπο ομολογουμένως επιβλητικό, ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης Ευγένιος Ματθιόπουλος, μελετώντας την Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στα δύσκολα χρόνια 1967-1975, με επίκεντρο, ειδικότερα, τη συμμετοχή των φοιτητών και φοιτητριών της στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Αφού παρουσιάσει, συνοπτικά, την πορεία του φοιτητικού κινήματος, αλλά και την κατάσταση στο πεδίο των εικαστικών, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, μελετά την ΑΣΚΤ ως θεσμό, εξετάζοντας το πρόγραμμα σπουδών, αλλά και τις αισθητικές και ιδεολογικές τάσεις των καθηγητών, καθώς και τη βασισμένη στην αρχή της «αυθεντίας» σχέση τους με τους συναδέλφους τους και τους φοιτητές. Επίσης, παρουσιάζει τα δημογραφικά (κοινωνικά, ταξικά, έμφυλα και μορφωτικά) χαρακτηριστικά των σπουδαστών, ενώ ένα κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στον διευθυντή της Σχολής, ζωγράφο Νίκο Νικολάου. Στη συνέχεια, μελετά, βασισμένος σε πρωτότυπο αρχειακό υλικό, τις αποφάσεις και τη στάση του Συλλόγου Καθηγητών της ΑΣΚΤ, αλλά και τις προσπάθειες επανίδρυσης του Συλλόγου Σπουδαστών της Σχολής, καθώς και τη γενικότερη συμμετοχή τους στο αναπτυσσόμενο μετά το 1972 αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα. Μέσα από αφηγήσεις φοιτητών και φοιτητριών, επιχειρεί να ανασυνθέσει τη δραματική εμπειρία της κατάληψης του Πολυτεχνείου (όπου βρισκόταν και η Σχολή), καθώς και όσα επακολούθησαν: τις συλλήψεις, τις φυλακίσεις, τα βασανιστήρια, καθώς και τον ανεξιχνίαστο θάνατο του καλοτεχνίτη Γιάννη Καΐλη, πιθανόν μια δολοφονία που παρουσιάστηκε από την Ασφάλεια σαν αυτοκτονία. Επίσης, εξετάζει τη διαχείριση της περιόδου μετά την κατάληψη από τον Σύλλογο καθηγητών της Σχολής, η οποία βάθυνε το χάσμα ανάμεσα σε σπουδαστές και δασκάλους. Χάσμα που θα οδηγήσει, μεταπολιτευτικά, σε μετωπική σύγκρουση και, ύστερα από πολυήμερη αποχή, στη ριζική αναδιάρθρωση της Σχολής, στην κτιριακή της επέκταση και στην ίδρυση δύο νέων εδρών ζωγραφικής, μέσα από τις οποίες εκφράστηκε η διεύρυνση του αισθητικού της μοντέλου. Οι σπουδαστές, επισημαίνει ο συγγραφέας, μέσα από τις νέες εμπειρίες που προσέφερε η εξέγερση, άρχιζαν να κατανοούν με καινούριες έννοιες τον εαυτό τους, την καλλιτεχνική τους υπόσταση και τη σχέση τους με τον κόσμο. Η μονογραφία του Ματθιόπουλου, η μοναδική έως τώρα που μελετά μια μεμονωμένη πανεπιστημιακή σχολή στη διάρκεια της επταετίας, εμπλουτίζει με πολλούς τρόπους την αναπτυσσόμενη βιβλιογραφία για τη δικτατορία και την εξέγερση του Πολυτεχνείου· όχι μονάχα δίνοντας «φωνή» σε μια κοινότητα μνήμης που δεν έχει βρει μέχρι τώρα τη θέση της στις δημοσιευμένες ιστορίες της κατάληψης –για λόγους που ο συγγραφέας εξηγεί λεπτομερώς– αλλά και γιατί αφηγείται (με «γεγονοτολογική μικροϊστορική εμβέλεια», όπως λέει) μια ιστορία άγνωστη και αποσιωπημένη, λόγω της αποχής των πρωταγωνιστών της από τις πολιτικές διεργασίες που ακολούθησαν μετά τον Ιούλιο του 1974.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
του Σπύρου Κακουριώτη, oanagnostis, 10.7.2026
Ευγένιος Ματθιόπουλος: Η ΑΣΚΤ στη δικτατορία – ένα κίνημα γεννιέται
Η μελέτη του ιστορικού της Τέχνης αναδεικνύει την ιστορία μιας Σχολής αλλά και έναν στοχασμό πάνω στις διαδικασίες μέσα από τις οποίες οι άνθρωποι μετασχηματίζονται σε ιστορικά υποκείμενα
Το βιβλίο του Ευγένιου Ματθιόπουλου «Κανείς πριν μπει στη μάχη δεν ξέρει ποιος είναι – Η Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στα δύσκολα χρόνια 1967-1975: τότε που άλλαξαν όλα» (εκδόσεις Ποταμός, 2026) αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική συμβολή στη μελέτη του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος. Η σημασία του δεν οφείλεται μόνο στη συστηματικότητα και την πληρότητά του, αλλά και στο γεγονός ότι έρχεται να καλύψει ένα υπαρκτό κενό της σχετικής βιβλιογραφίας. Μια πλούσια και πυκνή βιβλιογραφία, η οποία έχει αναπτυχθεί αδιάλειπτα στα πενήντα και πλέον χρόνια που μεσολάβησαν από την πτώση της δικτατορίας· μια βιβλιογραφία, όμως, που αποτελείται κυρίως από μαρτυρίες και αυτοβιογραφικά κείμενα, εστιασμένα εύλογα στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, ενώ οι συστηματικές μονογραφίες παραμένουν σχετικά περιορισμένες.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
Καραμανωλάκης Βαγγέλης, tanea, 27.6.2026
